Hoe implementeer je een sterk taalbeleid?

Een taalbeleid werkt pas als het gedeeld en gedragen is door het volledige schoolteam, maar om dat doel te bereiken, kan het handig zijn om een kernteam samen te stellen van enkele collega’s die als motor fungeren voor het taalbeleid op school. 

Zo’n kernteam verzamelt informatie bij het team, ondersteunt leerkrachten, doet nieuwe inzichten op, geeft inspiratie door en volgt de gekozen acties op. Door inzichten en informatie te halen bij het team én ook informatie en inspiratie aan het team terug te geven, kan een kernteam mee zorgen voor de implementatie van een effectief taalbeleid met oog voor meertaligheid. 

Waar let je het best op bij de samenstelling en werking van je kernteam?

• Een weerspiegeling van het schoolteam, met bijvoorbeeld een mix van leraren kleuter en lager, theorie- en praktijkvakken...
• Voldoende leden, zodat het kernteam ook kan blijven werken als er collega’s uitvallen
• Een duidelijk mandaat om beslissingen te nemen en knopen door te hakken (rol van de directie)
• Voldoende kennis (of die willen vergaren) over taalontwikkeling, meertaligheid en taaldidactiek
• Een mix van denkers en doeners

Kies samen met je kernteam voor doelen en bijbehorende acties die haalbaar zijn, richting geven en het schoolteam motiveren. Vertrek daarbij van wat de leraren in het schoolteam belangrijk vinden. Willen ze meertalige ouders nauwer betrekken bij de schoolloopbaan van hun kinderen? De leerwinst van meertalige leerlingen verhogen? Of het meertalige kapitaal van leerlingen vaker en gerichter inzetten in de lessen? Bepaal je focus op basis van waar je school het meest mee bezig is, en ga voor doelen en acties die daar nauw bij aansluiten.

Het is belangrijk dat je daarbij rekening houdt met de verschillende doelgroepen die in en rond de school aanwezig zijn: de school, de klas, leerlingen, leraren en ouders. Welke impact heeft het doel en de acties die eruit voortvloeien op elk van die groepen? 

Stel dat je bijvoorbeeld de leesvaardigheid van je leerlingen wil verbeteren door meer tijd vrij te maken voor lezen. Een van de acties bij dat doel kan dan zijn dat elke schooldag start met een kwartier of een halfuur vrij lezen. Hoe kun je je collega’s, je leerlingen en hun ouders bij die actie nauw betrekken, en welke invloed heeft die actie op hen? Je kan (meertalige) leerlingen bijvoorbeeld de kans geven om te lezen in een taal naar keuze, leraren ondersteunen bij het uitbouwen van een schoolbibliotheek die boeken bevat in meerdere talen, ouders betrekken in de keuze van de boeken in de klas of hen stimuleren om samen met hun kind thuis in het gekozen boek verder te lezen… op die manier hebben de doelen en acties uit je taalbeleid ook echt een impact.

Als je de verschillende thuis- en moedertalen van je leerlingen een plek wil geven op school en in je taalbeleid, is het belangrijk om daar goede afspraken over te maken. Doe dat niet enkel met het schoolteam, maar betrek daar ook de leerlingen en hun ouders bij. Zo vergroot je de slaagkansen van je taalbeleid. Wanneer leerlingen mee nadenken over de afspraken, is het ook makkelijker om hen erop aan te spreken als ze die afspraken niet volgen. 

Ben je op zoek naar inspiratie? Ga dan eens kijken bij andere scholen, om te zien hoe zij het hebben aangepakt. In dit artikel uit Klasse lees je meer over hoe de Gentse basisschool Dokata de vijf ‘handjes’ heeft uitgewerkt, en ook de Gentse basisschool Sint-Janscollege Visitatie werkte aan ‘gouden taalafspraken’ die ruimte geven aan zowel het Nederlands als alle andere talen die op school aanwezig zijn. Om het gesprek in je team rond meertaligheid en taalafspraken op gang te brengen, kun je zeker ook de video’s en gespreksleidraden van de Videoroute Meertaligheid inzetten.

Wanneer je als kernteam een taalbeleid uitwerkt met specifieke doelen en acties, vergt dat veel begeleiding en opvolging. Het is belangrijk om het volledige schoolteam voldoende te motiveren en te professionaliseren, zodat leraren samen kunnen bijleren en inzichten kunnen vergaren. Zo kan je team groeien in z’n aanpak rond meertaligheid.

Enkele praktische tips om die professionalisering vorm te geven:

• Voorzie voldoende tijd en ruimte voor leraren om zich bij te scholen en te experimenteren. Neem praktische drempels zoveel mogelijk weg. Het is ook belangrijk om het thema warm te houden: besteed geregeld tijd aan taalbeleid en meertaligheid, zodat leraren er steeds aan (moeten) denken.
• Breng meertaligheid en taalbeleid ter sprake op personeelsvergaderingen of pedagogische studiedagen. Nodig een expert uit en creëer een (online) plek waar leerkrachten snel relevante info vinden.
• Geef leerkrachten handvaten rond thema’s als binnenklasdifferentiatie, het inzetten van thuistalen in de klas en interactieve werkvormen. Ondersteun leraren in het begeleiden van meertalige leerlingen.
• Stimuleer kennisdeling en uitwisseling door te zorgen voor vaste momenten waarop leraren praktijkervaringen kunnen delen en samen kunnen brainstormen. Ook een ‘pluimenbord’ in de lerarenkamer, waarop leraren foto’s kunnen hangen van lessen of projecten waar ze trots op zijn, kan wonderen doen.
• Moedig collega’s aan om intensiever samen te werken, bijvoorbeeld door elkaars lessen te observeren, samen lessen voor te bereiden of samen lessen te geven (coteaching).
• Organiseer school- en klasbezoeken, waarbij leraren inspiratie kunnen doen bij andere scholen of collega’s binnen de eigen school. Zulke ‘hospiteerbezoeken’ leveren altijd veel nieuwe inzichten op, en kunnen misschien ook leiden tot een schooloverstijgende samenwerking.